Tunç nedir?

(Bronz), bakırla kalayın alaşımıdır. Çok eski çağlardan beri bilinir.

Önce potalarda veya fırınlarda bakır eritilir. İçine kalay katılır. Üzeri kömür tozu ile kapatılır. Mekanik özellikleri ve kullanıldıkları yere göre çeşitlere ayrılır. Başlıcaları şunlardır:

Çekilebilen tunç: İçinde yüzde 0,5-10 oranında kalay bulunur. Sürtünmeye karşı dayanıklıdır. Telefon tellerinin yapımında kullanılır. Yay yapmaya yarar.

Mekanik tunç - Yüzde 13 oranında kalaylı olanlar eskiden top yapımında kullanılırdı. Bugün de makine dişlileri ve çarklar yapmaya yarar. Yüzde 13-20 oranında kalayla karışmış antifriksiyon alaşımları sürtünmeye dayanıklı parçaların yapımına yarar.

Tınlayan tunç: İçinde yüzde 18-30 oranında kalay bulunur. Su verilerek işlenir, sonra tavlanır. Çan, çıngırak, zil yapmaya yarar. Süs işlerinde kullanılan tunçların bileşimlerinde ise dökümü kolaylaştırmak için çinko katılır, Tunç alaşımlarının çoğu, yaklaşık dokuz birim bakıra bir birim kalay katılarak elde edilir.

tunç

Alaşımın kendisi hem bakırdan, hem de kalaydan daha serttir. Ama eğer kalay oranı yüzde 10'un üzerine çıkarsa, metal kırılgan (gevrek) bir yapı kazanır. Karışım her zaman aynı olmaz; bazen özel bir tunç türü elde etmek için alaşıma bazı başka elementler de katılır. Madeni paraların çoğu tunçtan yapılır; bunlar genellikle bakıra yüzde 2,5 oranında çinko ve yüzde 0,5 oranında kalay katılarak hazırlanır.

Heykel yapımında kullanılan tunçta, bakır oranı yüzde 80 ile 90 arasında değişebilir. Çan metali olarak anılan alaşımın yaklaşık yüzde 77'si bakır, yüzde 23'ü kalaydır. Bu oranlar tunca zengin bir ses tınısı kazandırır. Yüzde 88 oranında bakır, yüzde 10 oranında kalay ve yüzde 2 oranında çinko karıştırılarak yapılan tunçlar ise gemilerdeki makine parçalarında ve bezemelerde kullanılır. Bu karışımdaki tunç deniz suyundan etkilenmez.

Eldeki tarihi bilgilere göre ilk defa M.Ö. 3500 yıllarında Ortadoğuda imal edilmiştir. Ancak yaygın bir şekilde kullanımı M.Ö. 1000 yıllarında başlar. Bu devirlerde bronz, silah ve alet yapımında (özellikle bıçaklar, makaslar, çekiçler vs.), bunun yanında sanat eserlerinde ve süslemelerde kullanılmıştır. Bronz bakırdan daha serttir, daha kolay erir ve kalıba daha kolay dökülür. Bazı bronzlar demirden de serttir. Bu tür bronzlar silah namlusu ve makina yataklarının imalinde kullanılır.

Alet ve silahlarda demir alaşımlarının daha çok kullanılmakta olması, demirin bakır ve kalaya oranla daha bol bulunmasındandır. Bakırın içinde bazı metallerin çözünebilme sınırları vardır. Mesela berilyum % 2, silisyum % 5, kalay % 15 ve çinko % 38 nispetinde çözünebilir. Bir metalin miktarı çözünme sınırının üzerinde olduğu zaman alaşım homojen olmaz. Bunun yanında nikel ve alüminyum gibi sınırsız olarak bakırla karışabilen metaller de vardır.

Silisyum, alüminyum ve kalay bronzda en fazla bulunan elementlerdir. Bu metallerin nispeti arttıkça alaşımın sertlik ve direnci artar. Ancak parlaklığı azalır. Bronzda az bir miktarda bulunabilen diğer mühim elementler de mangan, demir, kurşun ve fosfordur. Fosfor bronzu, pompaların, vanaların ve burçların yapımında kullanılır. Bronzun çok kullanıldığı alanlardan biri de metal para imalidir.

Sözlükte "tunç" ne demek?

1. Bakır, çinko ve kalay alaşamı, bronz.
2. Tunçtan yapılmaş olan.
3. Koyu kızıl renkte olan.

Tunç kelimesinin ingilizcesi

[Tunc] adj. bronze
n. bronze, gunmetal

Son eklenenler

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç